Jaszczurówka i jej historia - torba z nadrukiem Tatry Jaszczurówka

Jaszczurówka to miejsce, które z pozoru może wydawać się jedynie fragmentem topografii, dzielnicą Zakopanego, punktem na mapie u wylotu Doliny Olczyskiej. Jednak ci, którzy zatrzymują się tu na dłużej niż chwilę, szybko odkrywają, że to przestrzeń o głęboko utkanym znaczeniu. Spotykają się tu wątki przyrodnicze, architektoniczne i kulturowe, tworząc opowieść sięgającą znacznie głębiej niż powierzchnia szlaku.

To właśnie ta warstwowość zainspirowała powstanie wzoru, który dziś zdobi naszą torbę bawełnianą Tatry Jaszczurówka. Nie jest to nadruk przypadkowy ani dekoracyjny, stanowi próbę uchwycenia istoty miejsca, w którym natura splata się z historią człowieka.

Skąd ta „jaszczura”? O nazwie i miejscu, w którym stoi kapliczka

Choć brzmi to jak z baśni albo starej legendy, Jaszczurówka zawdzięcza swoją nazwę istocie całkowicie realnej - salamandrze plamistej. Ten skryty, lecz charakterystyczny płaz od wieków zamieszkiwał tatrzańskie lasy, a górale, obserwując go z bliska, nadali mu nazwę „jaszczura”. Niepozorna salamandra stała się patronką miejsca, które dziś, choć otoczone drogą i zabudową, wciąż nosi w sobie pierwotny ślad tej przyrodniczej obecności.

Dlaczego warto zatrzymać się w Jaszczurówce choćby na moment?

• bo to punkt, gdzie natura może nas zaskoczyć swoją potęgą i krajobrazem,

• bo właśnie tu zaczyna się Dolina Olczyska, jedna z bardziej kameralnych tatrzańskich dolin,

• bo w krajobrazie osadzonym niedaleko drogi, znaleźć można przepiękną kapliczkę, której widok zostaje w sercach wielu osób,

• bo salamandra, choć rzadko widoczna, nadal symbolicznie patronuje tej przestrzeni.

Położona zaledwie cztery kilometry od Krupówek, Jaszczurówka wprowadza zupełnie inny rytm. Zdecydowanie wolniejszy. To coś więcej niż hałaśliwa dzielnica Zakopanego. To miejsce przejścia z miejskiego w dzikie, które swym krajobrazem i szlakami wzbudza w nas pokorę do natury.

Drewniana opowieść – kaplica na Jaszczurówce

W sercu Jaszczurówki, w otoczeniu świerków i zeschłych igieł szeleszczących pod nogami, stoi kaplica Najświętszego Serca Jezusa. Powstała ona w latach 1904–1907, według projektu Stanisława Witkiewicza. Tego samego, który ukształtował pojęcie stylu zakopiańskiego, łączącego góralską tradycję z ideą narodowej sztuki.

Ta świątynia, choć niewielka, mówi więcej niż wiele dużych budowli i to nie za sprawą przepychu, lecz detalu. Oto kilka elementów nadających jej niepowtarzalny charakter:

• konstrukcja zrębowa z drewna, oparta na kamiennej podmurówce,

• dach pokryty gontem, zwieńczony subtelną wieżyczką dzwonową,

• wnętrze stylizowane na góralską izbę, z ołtarzem przypominającym prostą chatę,

• kolorowe witraże łagodzące słoneczne światło, jakby ktoś chciał, by nie wdzierało się zbyt gwałtownie,

• boczne ołtarze z lat 50., dopełniające całość z dyskretną konsekwencją.

W ciągu dekad kaplica przechodziła pod opiekę różnych zgromadzeń, od parafii w Poroninie, przez Marianów, Salezjanów, aż po Urszulanki. Obecnie zarządza nią Tatrzański Park Narodowy, który dba o zachowanie jej pierwotnego charakteru.

Dziś świątynia stanowi część Szlaku Architektury Drewnianej. Latem, poza rolą sakralną, staje się także przestrzenią ekspozycji. Funkcjonuje tu galeria sztuki ludowej, dostępna bezpłatnie dla wszystkich odwiedzających.

Dolina Olczyska – ciekawostki

Tuż za Jaszczurówką, niepostrzeżenie, zaczyna się Dolina Olczyska. Niewielka, zalesiona dolina reglowa, która wędrującym nie stawia wymagań, lecz daje wytchnienie. Choć nie prowadzi do skalnych przełęczy ani nie oferuje surowych widoków wysokogórskich, zachwyca: światłem prześwitującym między drzewami, miękką linią ścieżki, zapachem wilgotnego runa.

Charakter doliny:

• ukształtowana w reglu dolnym i górnym,

• gęsto zalesiona - głównie świerkami i jodłami,

• pozbawiona ostrych spiętrzeń i skalnych formacji,

• znakomicie nadaje się na spokojny spacer.

Wylot doliny znajduje się na wysokości około 900 m n.p.m. Właśnie tu, przy Jaszczurówce, rozpoczyna się szlak wiodący między wzgórzami. Okolice zamykają Kopa Magury (1704 m n.p.m.) i Wielki Kopieniec, a po drodze rozciąga się Polana Olczyska - miejsce, gdzie kiedyś wypasano owce, a dziś odpoczywają ci, którzy wolą las niż tłum.

Na szczególną uwagę zasługuje wywierzysko Olczyskie, największe tego typu źródło w całych polskich Tatrach. Woda wypływa tu spod skał w sposób nieprzewidywalny i rytmiczny, jakby sam krajobraz oddychał. W dolinie znajdują się też inne polany: Królowa i Brylówka.

Fragment Tatr na wynos

Jaszczurówka nie daje się zamknąć w jednej definicji. To miejsce, gdzie krajobraz spotyka się z historią, a reglowe lasy przechodzą w ślad dawnych uzdrowisk. Natomiast drewniana kaplica wciąż przypomina, że można budować z szacunkiem dla miejsca. Przez dekady była przestrzenią przejścia - zarówno w sensie geograficznym, jak i symbolicznym.

Właśnie dlatego torba bawełniana z nadrukiem Tatry Jaszczurówka powstała nie jako pamiątka, lecz jako sposób przenoszenia tej opowieści. To niewielki przedmiot, który mieści w sobie kawałek większej całości: salamandrę, cień kaplicy, rytm Doliny Olczyskiej, miękki zarys grzbietu Kopienca.

Zabierając ją ze sobą, nosimy nie tylko rzeczy, ale też historię miejsca, które trwa.